“ki” Bağlacının, “-ki” İlgi Zamirinin ve “-ki” Yapım Ekinin Yazımı

Dilimizde görevleri ve kullanım alanları farklı üç “ki” yer alır. Bunların yazımıyla ilgili kurallara aşağıdaki sıralamayla değinilecektir.

1. “ki” Bağlacının Yazımı

2. “ki” İlgi Zamirinin Yazımı

3. Sıfat Yapım Eki Olan “ki”nin Yazımı

 

1. “ki” Bağlacının Yazımı

⇒  “ki” bağlacı, öncesindeki ve sonrasındaki sözcüklerden ayrı yazılır.

Örnekler:

Anladım ki söylediklerimi dinlemiyorsunuz.

Bir şey biliyorum ki sizi uyarıyorum.

 

⇒  “ki” bağlacı cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz.

Örnekler:

Bir an önce yola çıkalım ki düğüne geç kalmayalım.

Cümlesinden “ki” bağlacını çıkardığımızda geriye kalan “Bir an önce yola çıkalım, düğüne geç kalmayalım.” ifadesi anlamlı bir cümledir.

 

Sen ki bu dünyadaki her şeyimsin.

Cümlesinden “ki” bağlacını çıkardığımızda geriye kalan “Sen bu dünyadaki her şeyimsin.” ifadesi anlamlı bir cümledir.

 

⇒  “ki” bağlacı öncesindeki ve sonrasındaki sözcükten ayrı yazılmasına rağmen bu kurala uymayan kalıplaşmış bazı kullanımlar vardır: Sanki, Oysaki, Mademki, Belki, Halbuki, Çün, Meğerki, İllaki

Bu kullanımları “SOMBae” şeklinde kodlayabilirsiniz.

Örnekler:

Belki yarın vapurla karşıya geçebiliriz.

Sanki avucunda dünyanın tüm mutluluklarını tutuyormuş gibi gülümsedi.

 

⇒  “ki” bağlacı Farsça kökenli bir bağlaçtır. Bu yüzden Türkçenin söz dizimi kurallarına uymaz.

Biliyorum ki senin için bir şey ifade etmiyorum.

(Senin için bir şey ifade etmediğimi biliyorum.)

 

2. “ki” İlgi Zamirinin Yazımı

⇒  Ek haldeki tek zamirdir. Bu yüzden öncesindeki sözcüğe bitişik yazılır, sonrasında ekler gelebilir.

Örnekler:

Senin gözlüğün – seninki

İstanbul’un havası – İstanbul’unki

⇒  “ki” ilgi zamiri bir ismin (tamlananın) yerini tutar.

Örnekler:

Benim çantam siyah, kardeşiminki renkliydi.(kardeşimin çantası)

Ahmet’in derdi benimkinden çokmuş. (benim derdim)

 

⇒  “ki” ilgi zamiri büyük ünlü uyumu ve küçük ünlü uyumu kuralına uymaz.

Örnekler:

Ankara’nın havası soğuk, Antalya’nınki sıcak.

 

3. Sıfat Yapım Eki Olan “ki”nin Yazımı

⇒  Sıfat yapım eki olan “ki” isimlere eklenir, zaman ya da yer anlamı bildiren sıfatlar oluşturur ve öncesindeki sözcüğe bitişik yazılır.

Örnek:

Bu haftaki maçı kazanabilecek miyiz?

 

⇒  Sıfat yapım eki olan “ki” zaman anlamı taşıyan sözcüklerin sonuna doğrudan eklenirken, yer anlamı taşıyan sıfatlar türetme işleviyle kullanıldığında “-de/da” durum ekiyle birlikte kullanılır.

Örnekler:

Bu haftaki sınava henüz hazırlanamadım.

Bu yılki notlarım epey yüksek.

Ülkemizdeki sorunların en önemlisi işsizliktir.

Evdeki hesap çarşıya uymuyor, diye yakındı.

 

⇒  Sıfat yapım eki olan “ki” nadiren de olsa “-kü” şeklinde karşımıza çıkabilir.

Örnekler:

Bugün diziyi hiç beğenmedim.

Dünolayda benim suçum yoktu.