Büyük Harflerin Yazımı

Dilimizde cümleler büyük harflerle başlar.

Örnekler:

Yarın arkadaşımı ziyarete gideceğim.

Ben iki saattir sizi bekliyorum.

 

Tırnak içinde kullanılan aktarma cümleleri büyük harfle başlar.

Örnekler:

Mehmet arkadaşını uyardı : “Kalemlerimi izinsiz almamalısın.”

Meltem Hanım: “Bugün işten erken çıkabilir miyim?” dedi.

İki noktadan ( : ) sonra kullanılan cümleler büyük harflerle başlar. Ama iki noktadan sonra cümle olmayan örnekler sıralanıyorsa büyük harfle başlamaz.

Örnekler:

Sana önerim şu: Derslerine her zaman vaktinde girmelisin.

Çantasında neler taşımıyor ki: ayna, tarak, not defteri, kitap…

 

Şiirlerde dizeler çoğu zaman büyük harflerle başlar.

Örnek:

Ne hasta bekler sabahı,

Ne taze ölüyü mezar.

Ne de şeytan, bir günahı,

Seni beklediğim kadar.

Necip Fazıl Kısakürek

 

İnsanların özel isimleri ve soy isimleri büyük harflerle başlar.

Örnekler:

Sait Faik Abasıyanık, Kemal Sunal, Fazıl Say, Ali Gürbüz…

Yazar Nazım Hikmet şiirleriyle büyüdüğünü ifade etti.

 

Kişiler için kullanılan lakapları, takma isimleri oluşturan sözcüklerin ilk harfleri büyük yazılır.

Örnekler:

Server Bedi (Peyami Safa), Toplu İğne (Hamdullah Suphi Tanrıöver),

Çamdeviren (Faruk Nafiz Çamlıbel), Muhibbi (Kanuni Sultan Süleyman)…

 

Kişilerin isimlerinden önce ya da sonra kullanılan saygı bildiren sözler, unvanlar, takma adlar, meslek ve rütbe bildiren sözcükler büyük harfle başlar.

Örnekler:

Mehmet Yılmaz Bey, Aslı Hanım, Albay Osman, Vali Sevgi Hanım…

Avukat Fehmi’nin bu aralar işleri yolunda gitmiyordu.

 

Hayvanlar için kullanılan özel isimler de büyük harflerle başlar.

Örnekler:

Karabaş, Maviş, Pamuk, Karakaçan, Tekir…

Üç ayın sonunda Maviş bazı sözcükleri söylemeye başladı.

 

Akrabalık bildiren sözcükler isimlerden sonra kullanılırsa küçük harflerle başlar.

Örnekler:

Ertan amca, Gülten hala, Canan teyze…

 

NOT: Yukarıda bahsedilen akrabalık bildiren sözcükler bir lakap olarak kullanıldığında ya da isimlerin önünde yer aldığında büyük harflerle başlarlar.

Örnekler:

Orhan Baba (Orhan Gencebay), Öksüz Dede, Nene Hatun

Orhan Baba uzun süredir herhangi bir konser vermedi.

 

⇒ Hitap ya da seslenme bildiren ifadeler büyük harflerle başlar.

Örnekler:

Sevgili Arkadaşım, Değerli Veliler, Canım Oğlum…

 

Saygı ifadeleriyle birlikte kullanılan mevki, makam ve unvan bildiren sözcükler büyük harflerle başlar.

Örnekler:

Sayın Vali, Değerli Meslektaşım, Sayın Müdürüm…

 

Cümlelerde kişilerin özel isimleri yerine kullan makam, mevki ve unvan bildiren sözcükler büyük harflerle başlar.

Örnekler:

İlçenin ileri gelenlerini, Belediye Başkanı yemeğe davet etti.

 

Millet (ulus) bildiren isimler büyük harflerle başlar.

Örnekler:

Türk, Fransız, Fars(İranlı), Arap, Japon…

 

Dillerin ve lehçelerin isimleri de büyük harflerle başlar.

Örnekler:

Türkçe, Fransızca, Farsça, Arapça, Japonca, Latince, Osmanlıca..

Osmanlıca, Arapça ve Farsça çok sayıda sözcüğü içinde barındırır.

 

Millet ve yer isimlerinin cins isimlerle birlikte kullanılmasıyla oluşturulan birleşik sözcüklerde sade özel isimler(millet, yer) büyük harflerle başlar.

Örnekler:

Diyarbakır karpuzu, Van kedisi, Amasya elması, Brüksel Lahanası, İngiliz anahtarı, Aydın inciri, Siirt fıstığı…

 

Ülke ve devlet isimlerini oluşturan sözcükler büyük harflerle başlar.

Örnekler:

Türkiye Cumhuriyeti, Türkmenistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Amerika Birleşik Devletleri, Çekya…

Son yıllarda Çin’den ithal edilen ürünlerin sayısı epey arttı.

 

Dinleri ve mezhepleri  karşılayan isimler ve bu dinler ile mezheplere mensup kişileri karşılayan sözcükler büyük harflerle başlar.

Örnekler:

İslamiyet, Müslümanlık, Musevilik, Hristiyanlık, Budizm…

Müslüman, Musevi, Hristiyan, Budist…

Hanefilik, Caferilik, Alevilik; Hanefi, Caferi, Alevi…

Namaz İslamiyette önemli bir yere sahiptir.

 

Dinlerde ve mitolojide yer alan özel isimler büyük harflerle başlar.

Örnekler:

Allah, Tanrı, Cebrail, Zeus, Kibele, Odin, Ra…

İslamiyette Allah birdir; eşi benzeri yoktur.

 

NOT: “İlah, Tanrı, Allah” gibi sözcükler özel isim olarak kullanılmazsa küçük harflerle başlarlar.

Örnek:

Son zamanlarda Messi’ye yetenekleri yüzünden ilah diyenler var.

 

Gezegenlerin, yıldızların ve diğer gök cisimlerinin isimleri büyük harfle başlar.

Örnekler:

Dünya, Mars, Jüpiter; Güneş; Ay; Samanyolu, Andromeda; Halley

Gezegenimiz Dünya, Güneş’e  152.600.000 km uzaktır.

 

NOT: “dünya, güneş, ay”gibi kelimeler gök cismi anlamı dışında kullanılırsa özel isim olmadığı için küçük harflerle başlar.

Örnek:

Sen, dünyamı aydınlatan bir güneş gibiydin.

 

Kıta, bölge, il, ilçe, köy, semt vb. gibi yer bildiren isimler büyük harflerle başlar.

Örnekler:

Kıta: Avrupa, Asya, Afrika…

Bölge: Akdeniz Bölgesi, Marmara Bölgesi, Doğu Anadolu Bölgesi…

İl: İstanbul, Antalya, Denizli, Trabzon, Ankara, Diyarbakır…

İlçe: Beşiktaş, Bahçelievler, Alanya, Bornova…

Köy: Reşadiye, Çevreli, Boğazköy…

Semt: Taşdelen, Moda…

 

İstanbul, Avrupa ve Asya’da topraklara sahiptir.

 

UYARI: “kuzey, güney, doğu, batı” gibi “yer- yön” bildiren kelimeler ve kelime grupları özel adlardan sonra ya da tek başına kullanıldıklarında büyük harflerle, özel adlardan önce kullanıldıklarında ise büyük harflerle başlarlar. (Bu sınavlarda sıkça sorulan bir özelliktir)

Örnekler:

Kardeşim Doğu Karadeniz’de çalışıyor.

Karedeniz’in doğusunda çay yetiştirilir.

 

Mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak İsimlerinde yer alan “mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak” sözcükleri büyük harflerle başlar.

Örnekler:

Yenidoğan Mahallesi, Kızılay Meydanı, Turgut Özal Bulvarı, Sultangazi Caddesi, Şimşek Sokak…

 

NOT: Özel isimlere dahil olmayan “şehir, il, ilçe, köy, kasaba, yayla”  gibi kelimeler küçük harflerle başlar.

Örnekler:

Ardahan ili,  Rize ili; Mamak ilçesi, Fatih ilçesi; Hüseyni köyü, Dağdibi köyü; Ayder yaylası…

 

Yer isimlerinde ilk isimden sonra kullanılan “ dağ, deniz, göl, nehir, boğaz, kanal vb. “ gibi cins isimler büyük harflerle başlar.

Örnekler:

Nemrut Dağı, Ege Denizi, Tuz Gölü, Meriç Nehri, Çanakkale Boğazı, Süveyş Kanalı…

Nemrut Dağı ülkemizdeki görülmeye değer yerlerden biridir.

 

Yapı isimlerini ( köşk, han, köprü, saray, kule, kale, anıt vb. ) oluşturan tüm sözcükler büyük harflerle başlar.

Örnekler:

Dolmabahçe Sarayı, Çankaya Köşkü, Ali Paşa Han, Alanya Kalesi, 15 Temmuz Şehitler Köprüsü, Zafer Abidesi…

15 Temmuz Şehitler Köprüsü bugün trafiğe kapalı mı?

 

Yer isimlerini karşılayan özel adlarda kısaltılmış bir söyleyiş varsa yer isimlerinin ilk harfi büyük olarak yazılır.

Örnekler:

Vapurların Boğaz’dan geçişini izlemeye bayılıyorum.

İstanbul’un manzarası, Hisar’dan bir başka olmalı.

Kuruluşların, kurumların ve kurulların isimlerini oluşturan her sözcük büyük harflerle başlar.

Örnekler:

Türkiye Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920’de açıldı.

Yeşilay Derneği, bu yıl çok sayıda projede görev aldı.

Atatürk Orman Çiftliği Mustafa Kemal Atatürk’ün çabalarıyla kuruldu.

Galatasaray Lisesi yıllardır zirvedeki yerini koruyor.

Bu devasa binayı Özbulut İnşaat yaptı.

 

Kanunların, tüzüklerin, yönetmeliklerin, yönergelerin ve genelgelerin isimlerini oluşturan her sözcüğün ilk harfi büyük olarak yazılır.

Örnekler:

Trafik Kanunu, Türk Bayrağı Tüzüğü, Gençlik ve Spor Tesislerine Ad Verme Yönetmeliği…

 

Kitapların, gazetelerin, dergilerin ve sanat eserlerinin (beste, heykel, tablo, film vb.) isimlerini oluşturan tüm sözcükler büyük harflerle başlar.

Örnekler:

Kitaplar: Çile, Kürk Mantolu Madonna, Ateşten Gömlek…

Gazeteler: Resmi Gazete, Sabah, Milliyet, Fotomaç …

Dergiler: Varlık, Penguen, Bilim Teknik, Aktüel Arkeoloji…

Sanat eserleri:

(beste) İstiklal Marşı, Onuncu Yıl Marşı…

(heykel) Özgürlük Heykeli, Düşünen Adam, Boşluktaki Kuş …

(tablo) İnci Küpeli Kız, Son Akşam Yemeği, Mona Lisa, Çığlık…

 

NOT: Özel isimlere dahi olmayan “dergi, tablo, gazete vb.” sözcükleri büyük harfle yazılmaz, küçük harflerle başlar.

Örnekler:

Hürriyet gazetesi, Aktüel Arkeoloji dergisi, Rhone Üzerinde Yıldızlı Gece tablosu…

Görülmesi gerekenler listemin ilk sırasında Kaplumbağa Terbiyecisi tablosu yer alıyor.

 

UYARI: İki veya daha çok sözcükten oluşan kurum, kitap, makale, tiyatro eserlerinin isimlerini oluşturan sözcüklerin ilk harfleri büyük yazıldığında sözcükler arasında kullanılan “ve, ile, ya, veya, yahut, ki, da, de” bağlaçları ve “mı, mi, mu, mü” soru ekleri küçük harflerle yazılır. Bu özel isimlerin tamamının büyük harfle yazılması durumunda ise bu bağlaçlar ve soru ekleri büyük harflerle yazılır.

Örnekler:

Savaş ve Barış, Pamuk Prenses ve Yedi Cüceler, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı…

SAVAŞ VE BARIŞ, PAMUK PRENSES VE YEDİ CÜCELER, TALİM VE TERBİYE KURULU BAŞKANLIĞI…

 

Tarihi olayların, çağların ve dönemlerin isimlerini oluşturan sözcüklerin tamamı büyük harflerle başlar.

Örnekler:

Kurtuluş Savaşı, Orta Çağ, Cilalı TDevri, Servet-i Funun Edebiyatı Dönemi…

 

Milli ve dini bayramların, anma, kutlama günlerinin isimlerini oluşturan tüm sözcükler büyük harflerle başlarlar.

Örnekler:

19 Mayıs Atatürk’ü Anma Gençlik ve Spor Bayramı, Kurban Bayramı, Miraç Kandili, Öğretmenler Günü, Hıdırellez…

 

Kurultay, çalıştay, açık oturum, panel, söyleşi vb. toplantıların isimlerini oluşturan tüm sözcükler büyük harfle başlar.

Örnekler:

Türkiye Jeoloji Kurultayı, İstanbul Kültür Çalıştayı…

 

Özel isimlere eklenen yapım ekleriyle türetilen tüm sözcükler büyük harflerle başlar.

Örnekler:

Antalyalı, Manisalı, Türkçe, Türkçülük…

Yarın İstanbullu dostlarımı evimde ağırlayacağım.

 

UYARI: Para birimleri küçük harflerle başlar.

Örnekler:

dolar, avro, sterlin, lira, yen…

 

UYARI: Cümle içerisinde özel isimlerin yerine kullanılan “o” zamiri küçük harflerle yazılır.

Örnekler:

Annemle evde otururken ansızın o çıkageldi.

 

Belirli tarihi gösteren gün ve ay adlarını oluşturan sözcükler büyük harflerle başlar.

Örnekler:

M. Kemal Atatürk 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktı.

14 Ekim 2019 Pazartesi günü veli toplantımız var.

 

UYARI: Özel bir tarihi işaret etmeyen gün ve ay adlarını oluşturan sözcükler küçük harfle yazılır.

Örnekler:

Bu pazartesi günü veli toplantımız var.

 

Tabelalarda, levhalarda yer alan sözcükler büyük harflerle başlar.

Örnekler:

Yangın Çıkışı, Erdal Bakkal, Otobüs Durağı, 2. Kat, Dahiliye Servisi…